Jankowscy z Chojn w Ziemi Łomżyńskiej

 

 

 

       Pierwsi osadnicy ziemi łomżyńskiej pochodzili z ludności, która przetrwała w grodach i podgrodziach oraz od bartników, rybaków i myśliwych. Większość napłynęła z zachodniego Mazowsza, a także znad Bugu. Najwięcej nowych osadników stanowiło drobne rycerstwo mazowieckie. Zamożniejsza szlachta, mająca chłopów w swych wsiach na zachodnim Mazowszu, także ich przenosiła do swych nowych wsi na wschodnim Mazowszu. W ziemi łomżyńskiej nie wytworzyły się wielkie dobra magnackie. Przeważnie majętności obejmowały jedną lub dwie wsie, rzadziej więcej. Do końca XV wieku zostały założone podwaliny pod większość wsi, zakończył się pierwszy i najważniejszy okres w dziejach osadnictwa ziemi łomżyńskiej. W tym czasie założona została wieś Chojny. [ J. Wiśniewski, Początek i rozwój nowego osadnictwa w ziemi łomżyńskiej w końcu XIV i w XV wieku, [w:] Studia Łomżyńskie, t. I, Warszawa 1989, s. 33-101.]

Pawiński w opisie Mazowsza wymienia te dobra w 1578r. w par. Szczepankowo. I tak były Chojny Antiqua (Stare) z obszarem 7,5 wł. i 6-ma zagrodami, Chojny Śmiesie, w której było 8 włók posiadłości, podzielonych na 4 zagrody, z której największa liczyła 4 włóki, Chojny Naroszczki – 11 włók obszaru z 4-ma zagrodami, największa liczyła 5 włók. Do parafii w Szczepankowie w tym czasie należały: wieś Szczepankowo (wł. Stanisława Choszczewskiego), Wszerzecz, Ośnik (Usznik), Dembowo (13 wł., 2 zagrody), Wólki Utrackie?, Gałązki Dłużniewo, Wierzbowo (Wierzbowscy), Czaplice Wlk. (Czapliccy), Jarnuty (18 wł., 10 zagród), Sierzputy Stare i Młode, Korytki Borowe, Dłużniewo, Żebry Wybranowo, Grzymały (19 wł.), Boguszyce, Sulki (8 wł. i 4 zagrody). [A. Pawiński, Mazowsze, Źródła Dziejowe T.16, s.368]

Chojny były wsią gniazdową szlachty Chojnowskich h. Lubicz. Osiedlili się oni w ziemi Łomżyńskiej na takich samych prawach przywileju Ziemowita ks. Mazowieckiego, z 1408r., co Jankowscy z Jankowa. Przywilej otrzymał Jan h. Lubicz. Byli oni właścicielami od 1424r. Chojny Śmisie, Chojny Starej, Nieznalanki, Chojny Naroszczki w z. łomżyńskiej [Milewski s.48]. Wymieniony w 1692r. dziedzic Chojny Śmisie Maciej Chojnowski s. Wojciecha. Dziedziczyli również w 1840r. W tym roku wymieniony Marcin s. Jakuba i Anny Sierzputowskiej. [S. Uruski, Herbarz, T.2, s.227-229]

Z ksiąg metrykalnych wykorzystałem dostępne akta parafii: Szczepankowo i Miastkowo. Należy jednak zauważyć, że w powiecie łomżyńskim było jeszcze więcej parafii (m.in. Nowogród, Śniadowo, Kleczkowo, Łomża, Piątnica, Drozdowo i Puchały). Z nich np. dobrze zachowane akta metrykalne (głownie alegaty oraz indeksy metryk w języku łacińskim) już z XVII w. posiada parafia Szczepankowo i Miastkowo (1732-1870). Obecnie księgi tych parafii są przechowywane w Archiwum Diecezjalnym w Łomży.

Jankowscy pojawili się w Chojnach i okolicznych wioskach w poł. XVIIw. Zapewne dziedziczyli część po Chojnowskich. W początku XVIIIw. w obrębie Chojn leżały Chojny Stare, Chojny Śmisie. W 1827r. były jeszcze Chojny Naruszczki. Chojny Stare w 1827r. liczyły 24 dymy, 114 mieszk., Ch. Naruszczki, 13 dymów i 44 mieszk. Ch. Śmisie, 4 dymy i 38 mieszk. Było to gniazdo Chojnowskich wspomniane w dokumentach z XVw. (Gloger) We wsi Chojny Śmisie osad 7, gruntu ok. 3ha. [SGKP T.1, s.623] W początku XXw. wymieniona w spisie Bystrzyckiego wieś Chojny Młode. [Bystrzycki s.236-7]

Pierwszym i najstarszym zachowanym aktem dotyczącym Jankowskich, jest akt ślubu z 1667r. Stanisława i Urszuli Konopki. Nieznani są rodzice małżonków. Czy byli oni przodkami rodu Jankowskich zamieszkującego tę wieś do czasu obecnych? Prawdopodobnie Stanisław był synem Sebastiana a bratem Jana z Jankowa Jankowskiego h. Jastrzębiec? Ten Jan ślubował w 1675r. Mariannie Chojnowskiej z Chojn c. Mateusza dziedzica Chojn Śmisiów.

Pierwszym aktem dotyczącym Jankowskich a zapisanym w Chojnach (Choyny Magna) był chrzest Jakuba syna Marcina i Apoloni z Chojnowskich [Szczepankowo, Chojny Stare 1765/poz.842] Marcin Jankowski ślubował w Chojach Starych Apoloni Chojnowskiej (wdowie? d./v. Jankowskiej) dn. 13.02.1763r. Nieznamy imion jego rodziców.

Pierwszym, potwierdzonym aktem dotyczącym Jankowskich, jako właścicieli Chojny Starej jest akt chrztu z 1777r. Franciszka Jankowskiego s. Zygmunta i Petroneli Chojnowskiej. Franciszek żonaty dn. 4 marca 1810r. w Chojnach z Józefą Jarnutowską (*1784 Jarnuty) c. Walentego i Marceli Boguckiej. Z nich Franciszka (*1814 Chojny St.), Jan (*1810+1837 Chojny St.) Andrzej (*1812 Chojny) oraz Stanisław (ca.1820), mąż Joanny Grzymały (x1849 Chojny St.). Wymieniony powyżej Zygmunt (*ca.1746 Chojny?), syn Wojciecha i Rozalii z Cwalinów, żonaty w 12.06.1774r. w Chojnach z Petronelą Chojnowską, miał jeszcze syna Jacka (*1792 Chojny), męża Magdaleny Puchalskiej oraz Mateusza (*1779 +1851 Jankowo Mł.), męża Marianny Żebrowskiej. Rodzina ta posiadała część w Jankowie Młodzianowie.

W Chojnach dziedziczyli również Jankowscy pochodzący po Franciszku (*ca.1750) i Joannie Chojnowskiej. Franciszek był synem Wojciecha i Rozalii Cwaliny. Ślub ich w 1775r. w Chojnach. Po nich synowie:

1) Adam (*1781), żonaty w 1808r. w Chojnach z wdową po Chojnowskim, Marianną Sulkowską (*1783+1836) Adam, wdowiec po Mariannie Sulkowskiej ożenił się w 1840r. w Chojnach z wdową Małgorzatą Gałązką (*1790). Adam s. Franciszka wymieniony jest w Herbarzu Bonieckiego wraz z herbem Nowina, nie ma jednak pewności, że to wymieniony powyżej Adam, dziedzic Chojn. [Bon. Herbarz T.8 s.215] Z nich:

  • Franciszek (*1811), żonaty w 1831r. w Chojnach Starych z Petronelą Kisielnicką. Po nich Agnieszka (*1833+1836), Ewa (*1837), Marianna (*1840), Aleksander (*1842 Kisiołki) i Józef (*1833+1836 Chojny Stare);
  • Katarzyna (*1816+1837 Chojny),
  • Jan (*1818+1839 Chojny)
  • Helena małżonka 1837r. Andrzeja Chojnowskiego,
  • Antoni, mąz Antoniny Chojnowskiej (x1850 Chojny);
  • Feliks (*1814 Chojny)

2) Benedykt (*ca.1795 +1842 Grzymały), żonaty w 1816r. w Chojnach z Marianną Cwaliną (+1840) i ponownie w 1840r. w Grzymałach z Marianną Skarżyńską (*1815).

  • Z pierwszej żony syn Franciszek (*1817), żonaty w 1843r. z Balbiną Wierzbowską (*1818 Wierzbowo) oraz Wawrzyniec (*1822+1856), żonaty z Balbiną Ładą (x1849 Grzymały);
  • Z drugiej żony syn Józef (*1841+1842 Grzymały)

3) Józef (*1792 Chojny +1841 Chojny Stare), żonaty w 1820r. z Rozalią Chojnowską (*1798 Chojny). Z nich:

  • Stanisław (*1822+1836 Chojny Stare), Anna (*1831 +1839), Kunegunda (*1835) oraz Ignacy (*1825), dziedzic Chojn Starych, mąż Anny Jarnutowskiej (x1853 Chojny St.). Z tego Ignacego i Anny dzieci wszystkie urodzone w Chojnach Starych: Józef (*1855), Szymon (*1858), Adam (*1861) i Franciszka (*1865); Ostatnim mi znanym dziedzicem Chojn był Władysław (*1896) mąż Anieli Konopki;

Na Chojnach dziedziczył jeszcze Piotr Jankowski (*ca.1775 Jarnuty +1839 Jarnuty) domniemany syn Zugmunta i Petroneli Chojnowskiej, żonaty z Franciszką Jarnutowską w 1801r. w Jarnutach, miał dzieci: Magdalenę (*ca.1820 Chojny) ożenioną w 1838r. w Jarnutach z Józefem Zalewskim, Scholastykę (*1817 Chojny Śmisie) oraz syna Damazego (*1813) oraz Stanisława (*1807), żonatego w 1827r. w Jarnutach z Anastazją Chojnowską (Gałązką?) (*1807 Dłużniewo), c. Joachima i Elżbiety Gontarek. Z nich syn Tomasz (*1837 Jarnuty) wymieniony w spisie szlachty z 1866r. i córka Marianna (*1841 Jarnuty). Wg akt Szczepankowa, Piotr miał jeszcze syna Jana (*1803 Jarnuty).

To wszyscy znani mi przedstawiciele rodu Jankowskich, dziedziców części szlacheckich w Chojnach.

Wymienieni Zygmunt (*ca.1746) i Franciszek (*ca.1750), dziedzice Chojn to bracia synowie Wojciecha i Rozalii Cwaliny. Niestety linia na Chojnach „urywa się”. Możliwe jest, że rodzina Jankowskich z Chojn pochodzi po innych rodach Jankowskich zamieszkałych w innych wsiach w tym rejonie np. w Jankowie, Czartorii, Grabowie i innych. Tenże Wojciech mógł być synem wymienionego na wstępie Stanisława i Urszuli Konopki (x1667). Jak na wstępie opracowania wspomniałem, Wojciech był hipotetycznym bratem Jana, a synem Sebastiana Jastrzębca Jankowskiego z Jankowa Młodzianowa w par. Nowogród. Dostępne akta tej parafii rozpoczynają sie od 1808r.

Niestety zachowane akta parafii Szczepankowo w jęz. łacińskim nie rozwiązują wymienionej wyżej zagadki, gdyż brak jest akt urodzenia przed 1754r. Brak jest również indeksów i aktów ślubu z 1767 do 1789 oraz 1800 do 1808r. Są indeksy ślubów od 1664 do 1692r. i od 1808r. oraz kompletne akta UMZ z lat 1831 do 1870r. Indeksy znajdują się w osobnych księgach (dziurkowanych) natomiast w księgach ze spisem akt mogą znajdować się tylko niektóre zindeksowane akty (?). Ważne, z punktu analizowania akt jest to, że w latach 1664-1765 brak jest chrztów dzieci z rodziny Jankowskich! 

 

Opracowanie: Andrzej M. Jankowski 2011 z uzup. 2020

 


Żródła:

  •  Dz. cyt [...]

 

(C) 2011 Max