Historia kościoła św. Augustyna na Mirowie, ul. Nowolipki 18

W 1996 roku kościół św. Augustyna obchodził stulecie istnienia. Pod koniec ubiegłego wieku, w związku z dynamicznym rozwojem Warszawy w kierunku zachodnim, brak świątyni w tej części miasta stał się szczególnie dotkliwy. Józef Mikulicki, urzędnik warszawskiej kasy guberniarnej, zapisał więc dom wraz z placem przy ulicy Dzielnej pod budowę nowego kościoła. Przedsięwzięcie stało się możliwe do realizacji dzięki hojności sędziwej już wówczas hrabiny Aleksandry Potockiej, wdowy po Auguście Potockim, która w taki właśnie sposób postanowiła upamiętnić imię zmarłego 25 lat wcześniej męża. Hrabina przeznaczyła na ten cel ogromną jak na owe czasy sumę 300 tysięcy rubli. Dokupiła pod nową świątynię dwa sąsiednie place, w związku z czym budowla mogła stanąć frontem do ul. Nowolipki.

Pełnomocnikiem i wykonawcą zapisu Aleksandry Potockiej po jej śmierci został Ludwik Górski, który stanął na czele Komitetu Budowy Kościoła. W składzie Komitetu znalazły się takie znane i szacowne osobistości warszawskie jak: arcybiskup Wincenty Chrościak Popiel, hrabia Branicki, hrabia Konstanty Potocki, hrabia Franciszek Czacki, mecenas I. Grabowski, bankier A. Golstand, a także ks. prałat Justyn Borzewski i ks. proboszcz Franciszek Chmielewski.

Autorami projektu świątyni byli: Edward Cichocki i Józef Huss. Do budowy przystąpiono w 1891r. Kamień węgielny poświęcił 20 października 1892r. arcybiskup warszawski Winenty Popiel w asyście biskupa sufragana warszawskiego Kazimierza Ruszkiewicza. Od samego początku dokładano starań, aby materiał użyty do budowy był w jak najlepszym gatunku; m.in. przygotowanie cokołu dla świątyni zaproponowano kieleckiej szlifierni marmurów chęcińskich.

10 grudnia 1896r. pierwszą mszę św. w nowym kościele odprawił arcybiskup Popiel a ks. kanonik Ignacy Durewicz poświęcił świątynię. W tym czasie trwały jeszcze prace przy wyposażaniu wnętrza. Konsekracja kościoła przez biskupa Ruszkiewicza miała miejsce w roku 1905 (a nie jak podaje tablica erekcyjna w 1896r.). W 1903r. erygowano przy kościele parafię.

Podczas II wojny światowej kościół św. Augustyna znalazł się na terenie utworzonej przez Niemców dzielnicy żydowskiej. Jeszcze przez kilka miesięcy po zamknięciu getta świątynia była czynna dla katolików pochodzenia żydowskiego, a kapłani dojeżdżali tu spoza terenu getta. Później duchowni zostali usunięci, a kościół zamknięto przeznaczając go najpierw na magazyn, a potem na stajnię.

W czasie powstania warszawskiego na wieży kościelnej był punkt obserwacyjny i gniazdo niemieckiej broni maszynowej. 5 sierpnia 1944r. wieża została uszkodzona podczas szturmu na Gęsiówkę wystrzałem ze zdobycznej pantery przez żołnierzy batalionu Zośka. W bliskim sąsiedztwie kościoła, od strony ulicy Dzielnej, 13 sierpnia miała miejsce ostatnia egzekucja na więźniach Pawiaka. Zamordowano wówczas 98 osób - mężczyzn, kobiet i dzieci. Po powstaniu Niemcy podpalili dach świątyni, spłonęła sygnaturka, organy, wszystkie drzwi zewnętrzne, ucierpiały kamienne elementy elewacji. Ogień zajął plebanię i dom parafialny. Na szczęście Niemcy nie zrealizowali zamiaru wysadzenia kościoła. Został jedyny ocalały pośród ruin i zgliszcz getta.

Po wojnie przystąpiono do porządkowania wnętrza. Już w 1947r. dzięki funduszom przyznanym na ten cel przez Radę Prymasowską Odbudowy Kościołów Warszawy obiekt oddano do użytku wiernym, nadal prowadząc prace remontowe. W 1953r. otynkowano sklepienia naw bocznych i odnowiono sygnaturkę. Teren cmentarza przykościelnego zmniejszono na rzecz powstających wokół osiedli mieszkaniowych

Kościół św. Augustyna wzniesiony został w stylu neoromańskim z cegły jako trzynawowy, bazylikowy z trójkątnie zamkniętym prezbiterium i wysoką (ok. 70 m) wieżą głębokim portyku wydzielonym z fasady kolumnowymi arkadami, nad którymi umieszczono tablicę erekcyjną o treści:

BOGU W TRÓJCY JEDYNEMU NA CZEŚĆ I CHWAŁĘ

WIERNYM JEGO WYZNAWCOM NA WZMOCNIENIE I POCIECHĘ

KOŚCIÓŁ TEN POD WEZWANIEM ŚW. AUGUSTYNA

Z POBOŻNEGO ZAPISU ALEKSANDRY Z POTOCKICH AUGUSTOWEJ POTOCKIEJ

WYSTAWIONY, WYKOŃCZONY I KONSEKROWANY ZOSTAŁ W 1896 ROKU.

Wieża kościoła, swego czasu njawyższa w Warszawie, zwieńczona jest krzyżem umieszczonym na kuli o średnicy około 1,5 m. Kula ta, pierwotnie pozłocona, została w 1959r. z polecenia ówczesnych władz pomalowana na czarno. Miał to być niezawodny sposób na ucięcie szerzących się pogłosek o cudownym ukazaniu się na tle kuli Matki Boskiej i zgromadzeniu się wiernych pod kościołem.
"Co zrobić, gdy na wieży kościelnej w centrum Warszawy ludzie dostrzegą Matkę Boską? Władza ludowa nie miała żadnych wątpliwości... - trzeba Matkę Boską zamalować! Taki był finał wydarzenia, które w końcu 1959 roku (Cud od 7-10-1959r.) elektryzowało nie tylko mieszkańców stolicy...".  W 1995 farbę z kuli usunięto przywracając jej dawny wygląd.

W wieży znajdują się dziś dwa zabytkowe dzwony (trzeci został wywieziony przez Niemców): większy odlano w Gdańsku 24 kwietnia 1742r., mniejszy (z 1872r.) pochodzi prawdopodobnie z jednej z warszawskich cerkwi.

W ołtarzu głównym projektu Józefa Piusa Dziekońskiego ufundowanym przez Feliksa i Amelię Sobańskich, umieszczono rzeźbę włoskiego artysty Ferdynanda Palla przedstawiającą św. Rodzinę. Powyżej znalazły się figury św. Feliksa i św. Teresy z Avilla. Polichromia w absydzie jest dziełem Antoniego Strzałeckiego. Na bocznej ścianie prezbiterium znajduje się obraz nieznanego artysty: Zmarwychwstanie.

W nawach bocznych usytuowano sześć ołtarzy. W nawie zachodniej jest ołtarz Matki Boskiej Częstochowskiej z obrazem ofiarowanym kościołowi przez biskupa pińskiego Karola Niemirę (wcześniejszego proboszcza tutejszej parafii); ostatnio powstały - ołtarz Miłosierdzia Bożego z obrazem będącym przedwojenną kopią namalowaną w Wilnie, ołtarz św. Antoniego oraz ołtarz Najświętszego Serca Jezusowego - z figurą Chrystusa z Aniołami dłuta W. Bogaczyka. W nawie wschodniej znajduje się ołtarz patrona świątyni św. Augustyna z obrazem nieznanego autora oraz kaplica św. Tadeusza Judy z obrazem pędzla Jana Molgi. Stacje drogi krzyżowej i płaskorzeźby na ambonie wykonał W. Bogaczyk. Organy firmy Otto Reiger pochodzą z 1902r. Dwie rzeźby Ferdynanda Palla (św. Moniki ze św. Augustynem oraz św. Anny z Matką Bożą) ufundowane przez F. i E. Sobańskich do kościoła św. Augustyna, znajdują się dziś w kościele Najświętszej Maryi Panny na ul. Przyrynek.

W ścianach i filarach we wnętrzu kościoła umieszczono tablice pamiątkowe m.in.: ku czci fundatorów i budowniczych świątyni, pierwszego proboszcza parafii księdza Czajkowskiego, poległych w powstaniu warszawskim i w latach okupacji hitlerowskiej, żołnierzy AK, poległych ze Związku Jaszczurczego, a także ku czci Polaków, którzy oddali swe życie ratując Żydów.

Na pamiątkę jubileuszu stulecia kościoła, w ostatnią sobotę października 1996r. została ustawiona na frontonie kościoła figura Pana Jezusa Miłosiernego ufundowana z ofiar parafian, wykonana przez Witolda Czopowika.

Na północnej ścianie kościoła znajduje się krzyż umiejscowiony tam z okazji wkroczenia w trzecie tysiąclecie. 28 sierpnia 2002 roku został poświęcony ofiarom Pawiaka przez ks. prałata Wiesława Kądzielę.

Kolejni proboszczowie parafii św. Augustyna:

• ks. Karol CZAJKOWSKI   1896-1910
• ks. Michał SIEWRUK   1911-1917
• ks. Władysław ZAŁUSKOWSKI   1917-1919
• ks. Julian ROCZKOWSKI   1919-1929
• ks. Karol NIEMIRA (późniejszy biskup pomocniczy w Pińsku)   1929-1933
• ks. Franciszek GARNCAREK   1934-1942
• ks. Marian WASILEWSKI   1942-1949
• ks. Józef NETCZUK   1949-1952
• ks. Stefan KUĆ   1952-1966, w r.1945 mieszkał na Bornerowie gdzie zbudował tamtejszą pierwszą kaplicę.
• ks. Mieczysław JABŁONKA   1966-1986
• ks. Stefan KSIĘŻOPOLSKI   1986-1992
• ks. Walenty KRÓLAK   1992-...

[ZDJĘCIA KOŚCIOŁA]

  Dzielnica Muranów

Muranów jest warszawskim osiedlem mieszkaniowym powstałym za panowania Jana III Sobieskiego w XVII wieku, a zaprojektowanym przez włoskiego architekta Józefa Bellottiego w 1686r. Nazwa osiedla Muranów pochodzi od pałacyku Murano.  W pierwszej połowie XIX w.  tutaj znajdowało się centrum miasta, a przy takich ulicach jak Orla, Elektoralna i Leszno mieszkali Juliusz Słowacki, Antoni Malczewski czy młodziutki Cyprian Kamil Norwid. Do 1943 r. Grzybów i Muranów należały do najbardziej zaludnionych dzielnic na świecie. W okresie międzywojennym było zamieszkane w większości przez ludność robotniczą wyznania mojżeszowego, co wpłynęło zapewne na decyzję o lokalizacji getta podczas II wojny światowej. W czasie wojny dzielnica została całkowicie zniszczona, po wojnie została odbudowana na ruinach warszawskiego getta  według projektu architekta Bohdana Lacheta (od 1946r.). Malowniczy, pagórkowaty krajobraz tej części miasta, który nieświadomemu przechodniowi wyda się dziś naturalnym ukształtowaniem terenu, stanowią pokryte ziemią hałdy gruzu, na których stoją muranowskie domy, zbudowane z pustaków powstałych ze zmielonego gruzu i betonu. Gruz jako fundament pod przyszłą dzielnicę oraz gruzobeton jako podstawowy materiał budowlany ucieleśniać miało ideę miasta odradzającego się ze zgliszcz, powstającego do życia jak feniks z popiołów. Surowość założenia i jego oryginalność miały podkreślać nietynkowane elewacje domów z szarordzawego gruzobetonu, przytykane jedynie jasnymi obramieniami okien. Architektura w stylu obowiązującym w okresie powojennym - realizm socjalistyczny - pełno było tu schodów i kamienic z monumentalnymi bramami, cegła, beton, gruz i wesołe malowidła. Socrealizm nawiązywał głównie do architektury klasycystycznej z XVIIIw. i I poł. XIXw. Była to jednak odmiana uboga i uproszczona. W samym centum Muranowa, przy ul. Anielewicza znajduje się pomnik Bohaterów Getta, przy ul. Dzielnej Muzeum Więzienia "Pawiak", przy ul. Stawki słynny Umschlagplatz. Obiektem charakterystycznym jest tzw. osiedle Muranów II, czyli potężny blok mieszkalny w stylu socrealizmu, kształtem przypominającym złączone: prostokąt, koło i trapez. Leży on w kwadracie ulic: Andersa, Anielewicza, Zamenhofa i Nowolipki. Wewnątrz znajdują się trzy podwórka, (potocznie: Milicyjniak, Okrąglak, Trzecie podwórko), w tym jedno otwarte. Nazwy pochodzą od: Milicyjniak, od sąsiedztwa z pałacem Mostowskich; Okrąglak, od kształtu z otwarciem na tzw. alejki [skwer z pomnikiem Żołnierza Polskiego z roku 1963 według projektu Xawerego Dunikowskiego.]; Trzecie podwórko po prostu nie posiadało nazwy. Według propagandowej wersji to w odpowiedzi na postulaty obywateli, którzy nie chcieli mieszkać w tak smutnym otoczeniu, wiosną 1951 roku rozpoczęto generalne tynkowanie Muranowa. Na jasnych tynkach domalowywano ornamenty, na gzymsach doklejano ozdoby. Muranów miał być przede wszystkim wesoły i kolorowy. Dzisiaj uchodzi za dzielnicę spokojną... :). Stanowi ciekawostkę turystyczną. Jest to jedyne, w pełni zachowane socrealistyczne osiedle w Warszawie.
Muranów Północny usytuowany między ulicami Andersa (d. Nowotki): Zamenhoffa, Nalewki, Stawki, Muranowską, Bonifraterską, Wałową, Świętojerską; wybudowany w latach 1952-1955 wg. projektu Stanisława Brukalskiego (urb.), Barbary Andrzejewskiej-Urbanowicz i Stanisława Szurmaka.

Ulica Gęsia - główna ulica dzielnicy żydowskiej w latach 30-tych

Lata 50-te - skrzyżowanie ul. Świerczewskiego i ul. Nowotki. Na lewo "Gruba Kaśka"

Widok w kierunku Muranowa Południowego - ul. Nowotki, ul. Świerczewskiego

Granice Muranowa określone są dzisiejszymi ulicami: Aleją Solidarności, Okopową, granicą z Żoliborzem, Bonifraterską, Miodową.

Ciekawostką jest, że Muranów leży w granicach dwóch dzielnic: Woli oraz Śródmieścia.

Pałac Murano  - Wybudowany w 1686 roku, w pobliżu dzisiejszego pomnika Pomordowanych na Wschodzie. Dzieło i własność Józefa Szymona Belottiego, architekta królewskiego Jana III Sobieskiego. Pałac ten zawdzięcza swoją nazwę weneckiej wyspie Murano, z której Belotti pochodził. Architekt nadał budowli formy nawiązujące do tradycyjnego dworu polskiego. W 1761 roku pałac stał się własnością architekta Jakuba Fontany, a od lat osiemdziesiątych – metrykanta koronnego I.M. Słomińskiego. Od tego czasu zaczął popadać w ruinę. Z czasem na wprost pałacu wytyczono prostokątny plac Muranowski. Pałac został rozebrany na początku XX wieku, a na jego miejscu stanęły czynszówki.

[Na podstawie: J. S. Majewski, Warszawa nieodbudowana. Metropolia belle epoque, wyd. I, Veda, 2003.]

Studium Informatyki - Już w latach 70. działało na Miłej studium zawodowe, które prowadziło takie specjalności, jak: Przetwarzanie danych, Oprogramowanie maszyn cyfrowych, Statystyka. Słuchacze na zajęciach w pracowniach zmechanizowanego obrachunku, automatycznego przetwarzania danych oraz elektronicznego przygotowywania i przetwarzania danych pracowali na polskich „komputerach” produkowanych przez zakłady Elwro oraz przedsiębiorstwo Mera.
Warto jednak podkreślić, że szkoła przy Miłej była jedną z pierwszych placówek, które prowadziły kształcenie w zakresie informatyki. Pierwszy nabór słuchaczy na specjalności informatyczne miał miejsce już w 1971 roku (wtedy szkoła mieściła się jeszcze przy ul. Śniadeckich), podczas gdy dopiero kilka lat później – w 1975 roku, utworzone zostały Instytuty Informatyki na Uniwersytecie Warszawskim oraz Politechnice Warszawskiej, które stały się ośrodkami rozwoju wiedzy z dziedziny informatyki. Począwszy od 1977 roku, kiedy szkoła przeniosła się do nowej siedziby na ul. Miłą 7 nastąpił jej szybki rozwój. Od 1992 roku na Miłej rozpoczęło działalność Studium Informatyczne MILA COLLEGE. W ciągu 10 lat działalności Studium opuściło je około 4000 absolwentów. Większość z nich po otrzymaniu dyplomu Mila College ukończyła studia na kierunkach technicznych w renomowanych uczelniach warszawskich.

  Lata 70-te - komunikacja...

"IV Rozbiór Rzeczpospolitej"
Rok 1974 - tak obchodzono 30 lat PRL - szczyt wczesnej gierkowszczyzny
ul. Grzybowska, dawny gmach PSL.

"Ogórki" - to inaczej autobusy Jelcz, bo wypisz wymaluj przypominały kształtem to warzywo. Zanim się rozpędziły, mijało dobrych kilkanaście minut, a potem huk w środku był tak wielki, że trudno było usłyszeć własne myśli. Każde dziecko chciało siedzieć na wielkiej i pękatej skrzyni obok kierowcy, pod którą znajdowało się serce tego wehikułu. Stamtąd był najlepszy widok podczas jazdy. 

  Spis osób powiązanych z Muranowem:

• Mordechaj Anielewicz - dowódca Żydowskiej Organizacji Bojowej, zginął w bunkrze przy ul. Miłej w 1943r
• Lew Leon Bukowiecki - krytyk filmowy, dziennikarz
• Ignacy Działyński - działacz patriotyczny, kolejny właściciel pałacu przy ul. Mylnej, późniejszej siedziby STS
• Tadeusz Gajcy - (1922-1944) poeta, redaktor wyd. AK
• Zofia i Leon Goldsztandowie – fundatorzy szpitala św. Zofii przy ul. Żelaznej
• Jan Jur-Gorzechowski – generał, jeden z organizatorów akcji odbicia więźniów z carskiego więzienia Pawiak
• Bohdan Lachert - architekt, projektant osiedla Muranów Południowy w Warszawie wraz z kinem Muranów
• Bogusław Leszczyński - podskarbi koronny, były właściciel znajdującej się na tym terenie jurydyki Leszno
• Jan Leszczyński - kanclerz wielki koronny, były kolejny właściciel jurydyki Leszno
• Walerian Łukasiński major - polski działacz niepodległościowy, przebywał w więzieniu klasztorze Karmelitów na Lesznie
• Maurycy Mochnacki - polski działacz i publicysta polityczny, estetyk, przetrzymywany przez Rosjan w więzieniu klasztorze Karmelitów na Lesznie. Ur. w 1803r. w Bojańcu w cyrkule Żółkiewskim, zm. w 1835 we Francji
• Tadeusz A. Mostowski hrabia - literat, publicysta, polityk, wydawca, minister spraw wewnętrznych Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego. Ur. 1766r. w Warszawie, zm. w 1842r w Paryżu. 1825r senator wojew.
• Franciszek Ludwik Neugebauer - ordynator kliniki ginekologicznej zniszczonego Szpitala Ewangelickiego na Lesznie
• Cyprian Kamil Norwid - poeta, dramatopisarz, prozaik, artysta plastyk. Mieszkał  przy ul. Świerczewskiego 72;
• Aleksandra Potocka hrabina - fundatorka Kościół św. Augustyna w Warszawie
• Wincenty Potocki - były właściciel pałacu przy byłej ul. Mylnej (obecnie przy al. Solidarności 74a)
• Emanuel Ringelblum – historyk, polityk, założyciel organizacji tworzącej podziemne archiwum getta warszawskiego
• Ludwik Zamenhof – (1859-1917) twórca języka międzynarodowego esperanto. Był lekarzem okulistą.
• Józef Fraget - (1797-1867) z rodz. przemysłowców - założyciel fabryki platerów, mieszkał w domu przy ul. Elektoralnej 14, fabryka pod nr. 16.
• Juliusz Słowacki - s. Euzebiusza, ur. 1809 w Krzemieńcu, nasz wielki poeta romantyczny, mieszkał w domu przy ul. Elektoralnej 20, zm. w 1849r w Paryżu.
• Antoni Malczewski - (1793-1826) ur. w Warszawie, poeta polski - poemat "Marya", mieszkał ul. Elektoralna 3.

• [...]